KARABÜK (TİHA)-Karabük’ ün Safranbolu ilçesinde bulunan Yazıköy Mahallesi’nde evlerin zemin katlarında yer alan ve bir dönemin üretim merkezleri olan işlikler, Karabük Üniversitesi Safranbolu Şefik Yılmaz Dizdar Meslek Yüksekokulu Doktor Öğretim Üyesi Durmuş Gür, işliklerin unutulmaması ve üretim kültürünün sürdürülebilmesi için akademik bir çalışma hazırladı.
Karabük Üniversitesi Safranbolu Şefik Yılmaz Dizdar Meslek Yüksekokulu Doktor Öğretim Üyesi Dr. Durmuş Gür’ün Yazıköy’ de yürüttüğü akademik araştırma, bölgedeki ev altı üretim atölyelerinin tarihini ortaya çıkardı. dört yıl süren saha incelemeleri ile yazılan makale hakkında yapılan röportajda işliklerin şarap ve sirke üretimi amacıyla kullanıldığı, mübadele göçü sonrası ise işlevlerini büyük ölçüde yitirdiği öğrenildi. Safranbolu’nun Roma’dan Osmanlı’ya uzanan çok katmanlı bir kültür şehri olduğunu belirten Dr. Durmuş Gür, tarihi evlerin yalnızca konut değil aynı zamanda üretim mekânı olduğuna dile getirdi. Gür, “Yazıköy’de bulunan işlikler 19. yüzyılda 3647 gayrimüslim tarafından şarap imal etme, üzüm şırası üretme ve sirke yapımı amacıyla kullanılıyordu” dedi. Çalışmasında, Kıranköy’de 30 tane , Yörükköyü’nde 3 tane ve Yazıköy’de 9 tane işlik bulunduğunu belirten Gür, toplamda 40 civarında işlik incelediğini ve çalışmaya ise bunlardan sadece Yazıköy’deki örnekleri dahil ettiğini belirtti.
“MÜBADELE SONRASI İŞLEV DEĞİŞTİ”
1923-1924 yıllarında gerçekleşen nüfus mübadelesiyle birlikte üretim kültürünün sekteye uğradığını belirten Gür, “Gayrimüslim nüfusun Yunanistan’a gitmesiyle işlikler asıl işlevinin dışında kullanılmaya başlandı. Bazıları yalnızca sirke üretimi için değerlendirildi, bazıları ise tamamen atıl kaldı “dedi. ifadelerini kullandı.
Zamanla depo ve farklı amaçlarla kullanılan bu alanların özgün kimliğini kaybetmeye başladığını vurgulayan Gür, bu dönüşümün kültürel hafıza açısından önemli bir kırılma olduğunu söyledi.
İŞLİKLERİN MİMARİ ÖZELLİKLERİ
İşliklerin yapı malzemelerine de değinen Gür, yerel kireç taşı, kesme taş ve harç kullanıldığını, birleştirici olarak kurşun ve metalden yararlanıldığını ve kapak sistemlerinde ise ahşabın tercih edildiğini söyledi.
İŞLİKLERDE ÜRETİM SÜRECİ
Üretim sürecine ilişkin bilgi veren Gür, “Üzümler ezme havuzlarında sıkılır, şıra haznesine aktarılır ve belirli sıcaklık aralıklarında fermantasyona bırakılırdı. Bu yapılar bir dönemin üretim teknolojisini yansıtıyor” dedi.
“BU YAPILAR GEÇMİŞ ÜRETİM KÜLTÜRÜNÜN BİR PARÇASI”
İşliklerin korunmasının önemine dikkat çeken Dr. Durmuş Gür, “Her ne kadar bugün farklı amaçlarla kullanılsa da bu yapılar geçmiş üretim kültürünün bir parçası olup Geçmişte hangi amaçla kullandığını bildiğimiz bu mekânları gelecek kuşaklara aktarılması gerekiyor” dedi.
Hazırladığı makalede işlikleri fotoğraf ve çizimlerle belgelediğini belirten Gür, Yazıköy’ deki ev altı atölyelerinin kültürel miras kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Safranbolu’nun taş sokakları kadar görünmeyen üretim mekânlarının da tarihsel değere sahip olduğunu belirten Gür’ün çalışması, bölgedeki işliklerin yeniden fark edilmesine katkı sunuyor.
